Rola banków spółdzielczych w przeciwdziałaniu wykluczeniu finansowemu oraz wspieraniu zrównoważonego rozwoju

3 marca 2026 r. w gmachu Senatu RP odbyła się konferencja pt. „Rola banków spółdzielczych w przeciwdziałaniu wykluczeniu finansowemu oraz wspieraniu zrównoważonego rozwoju”, zorganizowana przez Senat RP i Krajowy Związek Banków Spółdzielczych. 

Otwierając konferencję  przewodniczący Komisji Budżetu i Finansów Publicznych, senator Kazimierz Kleina podkreślił, że komisja od wielu lat tratuje sektor spółdzielczy jako bardzo istotny element całego systemu finansowego i bankowego w Polsce. Ponieważ banki spółdzielcze to instytucje finansowe, które są najbliżej środowiska lokalnego, o wieloletniej tradycji – pierwsze banki lub kasy ludowe powstawały ponad 160 lat temu. „Są to jedyne na naszych ziemiach instytucje finansowe, które przetrwały wszystkie systemy polityczne, czasy zaborów i wojen, właśnie dlatego, że zawsze były silnie związane ze społecznościami lokalnymi i były powoływane ze względu na ich potrzeby wzajemnego, solidarnego wspierania się w różnych sprawach o charakterze gospodarczym, obywatelskim, ale i patriotycznym. Były ostoją polskości i elementem budującym wiarygodność i siłę gospodarczą Polaków działających w różnych zaborach” – powiedział. Przypomniał, że wiele spośród największych banków w Europie ma korzenie spółdzielcze, zostało utworzonych przez spółdzielnie funkcjonujące w tych krajach, tak więc spółdzielczy system bankowy ma długoletnią tradycję nie tylko w Polsce.

Przewodniczący komisji Kazimierz Kleina wskazał, że konferencja ma istotne znaczenie także dla administracji rządowej odpowiedzialnej za sektor finansowy. „Chcemy rozmawiać o tym, w jaki sposób władze, w tym ustawodawcze, powinny pomóc małym bankom spółdzielczym, które od lat są mocno zakorzenione w środowisku lokalnym, obsługują lokalny biznes i rolników, ściśle współpracują z samorządami i są istotnym elementem całego systemu finansowego państwa” – wyjaśnił.

Podkreślił, że obecnie banki spółdzielcze funkcjonują w Polsce w takim samym ustawowym reżimie nadzoru, jak duże banki komercyjne. „Dla małego banku, o zasięgu lokalnym, wykonywanie wszystkich ustawowych obowiązków informacyjnych czy sprawozdawczych, jakie ma wykonywać duży bank komercyjny, jest niezwykle trudne, ponieważ mały bank ma o wiele mniejszy aparat administracyjny” – ocenił. „Banki spółdzielcze – a jest ich dzisiaj ok. 500 – funkcjonują prawie w każdym samorządzie w naszym kraju. Poprzez gęstą sieć oddziałów docierają do przedsiębiorców, obywateli i skutecznie służą społecznościom lokalnym. I o tym chcemy dziś rozmawiać” – podsumował.

Wicemarszałek Senatu Rafał Grupiński, witając uczestników konferencji, nawiązał do historii ruchu spółdzielczego: „Warto pamiętać, że u początków spółdzielczości bankowej stał filozof Karol Libelt, którego praca o stowarzyszeniach z 1864 r. nakreśliła koncepcję tego, jak się organizować. Z niej (…) wywodzą się idee spółdzielczości bankowej, kółek rolniczych i towarzystw pomocy naukowe, które powstały w Wielkopolsce”. Przypomniał, że pierwszą polską spółdzielnią bankową było „Towarzystwo Pożyczkowe Przedsiębiorców Miasta Poznania, później przekształcone w Bank Przemysłowy w Poznaniu, który do tego stopnia się rozwinął – i to pomimo kryzysu na giełdach europejskich w 1873 r. – że powstający po pierwszej wojnie światowej rząd polski zaciągał pożyczki właśnie w tym banku”. Wicemarszałek podkreślił, że korzenie banków spółdzielczych to nie tylko służba lokalnym społecznościom, ale także patriotyzm w budowaniu niezależności finansowej.

Prezes Zarządu Krajowego Związku Banków Spółdzielczych prof. Małgorzata Iwanicz-Drozdowska – współorganizatorka konferencji i jej inicjatorka – podziękowała za organizację konferencji w Senacie, podkreślając, że dla środowiska związanego z bankami spółdzielczymi jest ona niezwykle ważna. „Banki spółdzielcze to instytucje, które nie tylko finansują rozwój gospodarczy regionów, ale też wzmacniają bezpieczeństwo ekonomiczne państwa. Aby mogły lepiej służyć społecznościom lokalnym, powinny podlegać regulacjom odzwierciedlającym zasadę proporcjonalności. Obecne obciążenia administracyjno-regulacyjne można uznać za nadmiarowe” – mówiła prof. Małgorzata Iwanicz-Drozdowska, prezes Zarządu KZBS.

Obrazując rolę, jaką odgrywają dla społeczności lokalnych banki spółdzielcze w naszym kraju, zwróciła uwagę, że przy niespełna dziesięcioprocentowym udziale w rynku mają ponadtrzydziestoprocentowy udział w sieci placówek, czyli docierają do mieszkańców wielu mniejszych miejscowości i terenów wiejskich, gdzie nie docierają banki komercyjne, stwarzając społecznościom lokalnym możliwości korzystania z usług finansowych i wspierając je w różny sposób poprzez swoje działania, w tym charytatywne. Podkreśliła, że w Polsce banki spółdzielcze podlegają takim samym regulacjom, jak duże banki komercyjne. Tymczasem w Unii Europejskiej od paru lat funkcjonują przepisy o małej niezłożonej instytucji, dla których są przewidziane bardzo uproszczone regulacje. W związku z tym w imieniu wszystkich podmiotów zrzeszonych w Związku Banków Spółdzielczych prezes Małgorzata Iwanicz-Drozdowska zaapelowała do polskich instytucji sieci bezpieczeństwa finansowego i do polskich władz o to, aby w ramach istniejących regulacji prawnych i możliwości, jakie stwarzają regulacje unijne, zracjonalizować obowiązujące w Polsce wymogi. Postulowała, żeby banki, które działają poza spółdzielczymi systemami ochrony, także mogły korzystać ze statusu małej niezłożonej instytucji – a obecnie wskutek interpretacji ze strony instytucji sieci bezpieczeństwa finansowego nie jest to możliwe.

Zaakcentowała także, że istnieje pilna potrzeba racjonalizacji identyfikacji funkcji krytycznych przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny i ograniczenia zakresu raportowania oraz wymogów związanych z utrzymywaniem miary, jaką jest MREL. Z zestawienia Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego wynika, że ponad sto banków spośród ok. 340 banków w Unii Europejskiej raportujących do EBA w zakresie przymusowej restrukturyzacji (MREL) to banki z Polski, czyli stanowią one ponad 30 procent banków raportujących ogółem przy niewielkim udziale w rynku unijnym. Te liczby wskazują, że jest to regulacja nadmiarowa.

Na zdjęciu od lewej: Prezes Zarządu Krajowego Związku Banków Spółdzielczych prof. Małgorzata Iwanicz-Drozdowska, senator Kazimierz Kleina, przewodniczący Komisji Budżetu i Finansów Publicznych Senatu RP i Wicemarszałek SenatuRP Rafał Grupiński. Fot. Jerzy Krajewski

Prezes Małgorzata Iwanicz-Drozdowska zwróciła się ponadto z apelem do polskiej sieci bezpieczeństwa finansowego i polskich władz o aktywne włączenie się w unijne dyskusje na temat stworzenia reżimu regulacyjnego dla małych banków. Pod koniec 2025 r. zapoczątkowano w UE dyskusje na temat konkurencyjności gospodarki europejskiej, w których pojawia się kwestia proporcjonalności w regulacjach i barier. Jej zdaniem, bardzo istotne jest, żeby głos Polski w tych dyskusjach wybrzmiał i żeby wzięte zostały w obronę interesy banków spółdzielczych. Poinformowała także, że od kilku lat w Szwajcarii i w Wielkiej Brytanii (a także w USA) funkcjonują rozwiązania upraszczające, a wprowadzenie uproszczeń nie doprowadziło do perturbacji rynkowych ani nie osłabiło bezpieczeństwa banków działających w tych krajach. Jest więc to empiryczny dowód na to, że można uprościć regulacje bez szkody dla bezpieczeństwa i stabilności finansowej. Wyraziła nadzieję, że konferencja przyczyni się do rozpoczęcia postulowanych zmian.

Dr Tadeusz Białek ze Związku Banków Polskich przypomniał, że obecnie w sektorze bankowości spółdzielczej w Polsce zatrudnionych jest ponad 18 proc. pracowników sektora bankowego w naszym kraju. A sieć placówek spółdzielczych stanowi ponad 40 proc. wszystkich placówek bankowych w Polsce. Odgrywają także bardzo ważną rolę w zrównoważonym rozwoju – finansują inwestycje lokalne, modernizację gospodarstw rolnych, rozwój małych i średnich firm, projekty infrastrukturalne, a także przedsięwzięcia związane z transformacją energetyczną. Bez udziału banków spółdzielczych trudno wyobrazić sobie stabilne finansowanie inwestycji gminnych i powiatowych, także tych współfinansowanych ze środków europejskich. Tak więc bankowość spółdzielcza jest ważnym partnerem nie tylko dla klientów indywidualnych, ale także dla rozwoju całych wspólnot lokalnych.

Podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów Jurand Drop podkreślił, że „dzisiejsze banki spółdzielcze to nowoczesne podmioty z powodzeniem realizujące swoją misję, wspierające rozwój polskiej przedsiębiorczości, szczególnie na poziomie lokalnym, przyczyniające się do wzmacniania spójności naszego kraju (…). Stanowią istotne wsparcie w przeciwdziałaniu wykluczeniu finansowemu szczególnie w mniejszych miejscowościach, docierają do klientów na terenach, na których banki komercyjne nie posiadają swoich oddziałów. Zadeklarował, że Ministerstwo Finansów chce wspierać dalszy rozwój sektora spółdzielczego, dlatego przygotowało szeroko skonsultowany projekt ustawy deregulacyjnej, przyjętej niedawno przez parlament i oczekującej na podpis prezydenta. Ustawa przewiduje ułatwienia i unowocześnienie rozwoju sektora bankowości spółdzielczej. Według wszystkich wskaźników mamy do czynienia z bezpiecznym sektorem bankowości spółdzielczej w Polsce, o dobrej kondycji finansowej. Wiceminister Drop przypomniał, że dla ochrony bezpieczeństwa tego sektora funkcjonują w Polsce dwa systemy ochrony – system Ochrony Zrzeszenia BPS (w którym jest 307 uczestników) oraz Spółdzielczy System Ochrony SGB (174 uczestników), które w sumie stanowią ochronę dla 95 proc. aktywów sektora spółdzielczego i prawie 99 proc. wszystkich podmiotów sektora spółdzielczego. Na funduszach pomocowych zgromadzono kwotę ponad 1 mld 470 mln zł. Wiceminister zwrócił uwagę na to, że dla sektora bankowego w szczególnym stopniu wyzwanie stanowią szybkie i duże zmiany technologiczne, ale także zmiany polityczne w strukturze światowych finansów. A na poziomie władz publicznych muszą one zostać wzięte pod uwagę na poziomie wszystkich uczestników rynku, także z uwzględnieniem wpasowania się w system międzynarodowy, zwłaszcza europejski, na który mamy rzeczywisty wpływ. Stąd implementacja np. dyrektyw unijnych służy nie tyle przepisaniu przepisów, ile odpowiadające polskim interesom przystosowanie polskich ram regulacyjnych do zasad europejskich. Tak więc zaproponowany przez Krajowy Związek Banków Spółdzielczych projekt uproszczeń regulacji dla małych banków zostanie potraktowany jako poważny głos w dyskusji, który wymaga analizy pod kątem wpisywania się w całościową logikę krajowego systemu bankowego i odpowiedniego wykorzystania.

Zastępca przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego dr Marcin Mikołajczyk oraz dyrektor Departamentu Stabilności Finansowej w Narodowym Banku Polskim Ewa Szczepańska, kontynuując wątek wyzwań, przed którymi stoją banki spółdzielcze, dodali kwestie związane z nieodległym odejściem od WIBOR oraz przewidywaną obniżką stóp procentowych. Podkreślali, że zarówno KNF, jak i NBP są gotowe do dalszego wspierania spółdzielczości bankowej, a także zachęcali do większego włączenia się tych instytucji w akcję kredytową dla podmiotów lokalnych w ramach transformacji energetycznej.

W dalszej części rozmawiano m.in. o roli banków spółdzielczych w przeciwdziałaniu wykluczeniu finansowemu. Prorektor Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie prof. Mateusz Folwarski podkreślił, że kluczowe dla sektora banków spółdzielczych są patriotyzm i lokalność, nie zaś opłacalność czy zysk. Cluo działalności banków spółdzielczych na rzecz bezpieczeństwa publicznego, zapewniając poczucie bezpieczeństwa w lokalnej społeczności. W przeciwnym wypadku brak dostępu do podstawowych produktów i usług finansowych (takich choćby jak bankomat umożliwiający dostęp do gotówki czy kredyt) doprowadziłby do wykluczenia finansowego znacznej części społeczeństwa, rozproszonej równomiernie na terenie kraju w mało atrakcyjnych lokalizacjach.

W trakcie dyskusji prezentowano liczne przykłady działań podejmowanych przez poszczególne banki spółdzielcze i dyskutowano o problemach w ich działalności, a także przyszłych wyzwaniach.

Odrębną część debaty poświęcono postulatom sektora banków spółdzielczych, dotyczącym zwłaszcza usuwania barier ograniczających funkcjonowanie tego rodzaju bankowości. Prezes Zarządu Spółdzielni Systemu Ochrony Zrzeszenia BPS dr Sławomir Czopur zaznaczył, że „istotą działalności spółdzielni nie jest maksymalizacja wartości firmy i zysku dla właścicieli. Członkowie banków spółdzielczych oczekują korzyści z korzystania z usług swojego banku, dlatego dla upowszechnienia członkostwa tak ważne jest zniesienie barier prawnych i umożliwienie stwarzania realnych zachęt i korzyści pozaekonomicznych dla udziałowców”.

W przekonaniu Michała Ołdakowskiego, prezesa Zarządu Spółdzielczego Systemu Ochrony SGB, banki spółdzielcze, zgodnie z duchem spółdzielczym, współpracują biznesowo w ramach funkcjonujących zrzeszeń, a poziom ich bezpieczeństwa i kontroli zwiększył się istotnie dzięki funkcjonowaniu Instytucjonalnych Systemów Ochrony. Na ograniczenie ich działalności i rozwoju mają jednak wpływ niedostosowane do ich relatywnie niewielkiej skali działalności oraz profilu ryzyka regulacje, które pierwotnie miały dotyczyć dużych międzynarodowych banków komercyjnych. Istotną barierę stanowią również ograniczenia możliwości oferowania wspólnych, korzystnych dla klientów, produktów zrzeszeniowych.

Podsumowując dyskusję, przewodniczący Komisji Budżetu i Finansów Publicznych, senator Kazimierz Kleina podziękował za udział bardzo szerokiej reprezentacji zarówno banków spółdzielczych, jak i regulatora, instytucji nadzorczych, rządu i samorządu. Ocenił, że „banki spółdzielcze to fundament lokalnej gospodarki. Potrzebują regulacji, które pozwolą im jeszcze skuteczniej wspierać mieszkańców, samorządy i przedsiębiorców”. Podkreślił także znaczenie działalności banków spółdzielczych dla zrównoważonego rozwoju naszego kraju, bo wspierają one wszelkie „działania oddolne w każdej gminie, każdym samorządzie, każdej wspólnocie lokalnej, gdzie banki spółdzielcze są obecne”. Szczególne podziękowania za współorganizację od strony merytorycznej senator Kleina skierował do prezes Zarządu Krajowego Związku Banków Spółdzielczych prof. Małgorzaty Iwanicz-Drozdowskiej, podkreślając, że odbyła się ona w 35.rocznicę działalności związku.

Autor: Biuro prasowe Senatu RP